Γράφει η Παναγιώτα Κοβάνη, Ψυχολόγος, MSc. Ψυχική Υγεία Παιδιών και Εφήβων, Οικογενειακή Συμβουλευτική & Ψυχολογική Υποστήριξη παιδιών-εφήβων
Όλοι ξέρουμε πώς είναι να νιώθεις άγχος. Μετά από δύο χρόνια παγκόσμιας πανδημίας, τα προβλήματα ψυχικής υγείας όπως το άγχος και η κατάθλιψη είναι πιο κοινά από ποτέ. Αν και ζούμε σε πρωτόγνωρους καιρούς, το χρόνιο στρες, δεν είναι καινούργιο φαινόμενο για αρκετούς. Άτομα που βιώνουν τραύματα, όπως πρόσφυγες ή οικογένειες που παλεύουν με τη φτώχεια, ζουν με άγχος για χρόνια.
Τα παιδιά που μεγαλώνουν σε στρεσογόνα περιβάλλοντα μπορεί να εκδηλώσουν ένα φάσμα συμπεριφορικών και συναισθηματικών δυσκολιών κάποια στιγμή κατά την διάρκεια της ανάπτυξής τους. Για παράδειγμα, το άγχος των γονιών έχει συνδεθεί με τα συναισθηματικά προβλήματα των παιδιών, συμπεριλαμβανομένων ζητημάτων συμπεριφοράς, επιθετικότητας, άγχους και κατάθλιψης. Το άγχος της μητέρας έχει επίσης συνδεθεί με παράγοντες στη βρεφική ηλικία που προβλέπουν το μεταγενέστερο άγχος καθώς τα βρέφη μεγαλώνουν, δηλαδή μια δύσκολη ιδιοσυγκρασία ή μια ιδιοσυγκρασία που χαρακτηρίζεται από πολλά αρνητικά συναισθήματα.
Το άγχος μπορεί να αρχίσει να επηρεάζει ένα παιδί πριν καν γεννηθεί. Για παράδειγμα, μητέρες που βιώνουν κάποιο είδος τραύματος κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, γεννούν βρέφη που διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο για κατάθλιψη και άγχος. Αυτά τα βρέφη έχουν επίσης σημαντικά περισσότερες επιπλοκές κατά τη γέννηση, συμπεριλαμβανομένου του πρόωρου τοκετού και του χαμηλού βάρους γέννησης. Αυτά τα προβλήματα μπορεί να οδηγήσουν σε υπέρταση ή διαβήτη αργότερα. Αυτό υποδηλώνει ότι οι επιπτώσεις τόσο του τραύματος όσο και του χρόνιου στρες μπορούν να επηρεάσουν τόσο τη μητέρα όσο και τη βιολογία του εμβρύου της, αλλά μπορούν επίσης να μεταδοθούν από τη μια γενιά στην άλλη.
Οι αλλαγές στον εγκέφαλο των εμβρύων ως συνέπεια του μητρικού στρες είναι στην πραγματικότητα ένα σημάδι ότι ο αναπτυσσόμενος εγκέφαλός μας προσαρμόζεται στις πιθανές προκλήσεις που μπορεί να αντιμετωπίσει ένα βρέφος στο περιβάλλον του.
Σε συνθήκες όπως η φτώχεια, οι αλλαγές που βλέπουμε στον εγκέφαλο των εμβρύων μπορεί να λειτουργήσουν για να ενισχύσουν την ικανότητα του εμβρύου να αντεπεξέρχεται ή να λειτουργεί σε ένα σκληρό περιβάλλον. Για παράδειγμα, τα άτομα που βρίσκονται στη φτώχεια έχει αποδειχθεί ότι επικεντρώνονται περισσότερο στις τρέχουσες απειλές και ανάγκες αντί να σχεδιάζουν για το μέλλον, καθώς το μέλλον είναι αβέβαιο και υπάρχουν μεγάλα προβλήματα που πρέπει να αντιμετωπίσουν στο εδώ και τώρα. Ακόμη, τα παιδιά που μεγαλώνουν σε στρεσογόνες συνθήκες μπορεί να παρουσιάσουν ταχύτερη ωρίμανση ορισμένων τμημάτων του εγκεφάλου, ιδιαίτερα των τμημάτων που αντιμετωπίζουν την απειλή.
Αν και αυτές οι αλλαγές και οι επιπτώσεις που μπορεί να παρουσιαστούν στα έμβρυα και στα παιδιά είναι φυσικές αντιδράσεις στην ανάπτυξη σε ένα αγχωτικό περιβάλλον, αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορούμε να βοηθήσουμε. Το πρώτο πράγμα που μπορούμε να κάνουμε είναι να προσπαθήσουμε να μην κρίνουμε ή να κατηγορούμε τους γονείς για άγχος. Αυτό συνήθως δεν είναι κάτι που μπορεί να βοηθήσει, ειδικά για τις μητέρες που φροντίζουν τα παιδιά σε τραυματικές συνθήκες ή παλεύουν με τη φτώχεια. Αντίθετα, μπορούμε να τους παραπέμψουμε σε ειδικούς και φορείς ώστε να λάβουν την κατάλληλη υποστήριξη για να μειώσουν και να μάθουν να διαχειρίζονται το άγχος τους και να επηρεάζονται όσο το δυνατόν λιγότερο και τα παιδιά τους.
[Δημοσιεύτηκε στον ΠΑΛΜΟ της Γλυφάδας, 28 Ιανουαρίου 2023]
