Η ψυχολογία του ιδανικού βάρους

Αν έχετε παραπανίσια κιλά, υψηλά επίπεδα χοληστερίνης, διαβήτη, κ.λ.π. σίγουρα η προοπτική του αδυνατίσματος βρίσκεται στις άμεσες προτεραιότητές σας. Όμως, αποτελεί πρόκληση το να καταφέρει κανείς να αποκτήσει, αλλά και να διατηρήσει, το ιδανικό του βάρος. Ένα συχνό μοτίβο είναι το να ακολουθούμε πιστά μια δίαιτα για κάποιο διάστημα, να χάνουμε κιλά και να τα ξαναπαίρνουμε.
Σύμφωνα με πολυάριθμες μελέτες, μόνο το 2% όσων καταφέρνουν να χάσουν βάρος διατηρούν τα ίδια κιλά ένα χρόνο αργότερα. Μάλιστα, αρκετοί παίρνουν ακόμα περισσότερα από πριν. Ωστόσο, οι απότομες αυξομειώσεις βάρους μπορεί να αποβούν άκρως επικίνδυνες για την υγεία.

Γιατί αποτυγχάνουν οι περισσότεροι άνθρωποι;

Η τήρηση μιας δίαιτας έχει πολλά σκαμπανεβάσματα και μπορεί να αποθαρρυνθήκατε από τις δυσκολίες και να τα παρατήσατε. Ίσως να αποδίδετε την αποτυχία σας σε έλλειψη αυτοελέγχου ή αργό μεταβολισμό ή στο ότι δεν ήταν αποτελεσματική η δίαιτα. Κανένας όμως από αυτούς τους λόγους δεν αποτελεί το βαθύτερο αίτιο της αποτυχίας σας.
Στην περίπτωση που ξαναπήρατε πολύ σύντομα τα κιλά που χάσατε, μπορεί να θεωρείτε ότι αυτό οφείλεται στο ότι αλλάξατε διατροφικές συνήθειες μόνο για όσο διαρκούσε η δίαιτα. Σίγουρα, για να εξασφαλίσετε μόνιμη απώλεια βάρους, χρειάζεται να υιοθετήσετε υγιεινές συνήθειες.
Ωστόσο, το κλειδί για να πετύχετε ένα αποτέλεσμα με διάρκεια είναι να ξεκινήσει η αλλαγή πρώτα από μέσα σας. Πιο συγκεκριμένα:

  • Να καλλιεργήσετε την κατάλληλη νοοτροπία, ώστε να καθιερώσετε υγιεινές συνήθειες.
  • Να επιλύσετε τα ψυχολογικά ζητήματα που αποτελούν τις βαθύτερες αιτίες για τις ανθυγιεινές σας συνήθειες.

Πώς να επιτύχετε εσωτερικές αλλαγές

Είμαστε όχι μόνο αυτό που τρώμε, αλλά και αυτό που σκεφτόμαστε και πιστεύουμε. Τι σημαίνει αυτό; Όλα ξεκινούν από τις σκέψεις και τις πεποιθήσεις. Έρευνες των τελευταίων ετών έχουν δείξει ότι οι σκέψεις και οι πεποιθήσεις επηρεάζουν καταλυτικά τα συναισθήματα, τις σωματικές λειτουργίες και τη συμπεριφορά.
Όταν κάποιος είναι υπέρβαρος έχει διαμορφώσει αρνητικές πεποιθήσεις, οι οποίες συμβάλλουν στη διατήρηση του επιπλέον βάρους. Οι πεποιθήσεις διαμορφώνονται, συνήθως, από τα μηνύματα που παίρνουμε από το περιβάλλον μας, αλλά και τις εμπειρίες μας. Στη συνέχεια παγιώνονται ως «αλήθειες» στο υποσυνείδητό μας και υπαγορεύουν τη συμπεριφορά μας. Πολλές πεποιθήσεις και μοτίβα συμπεριφοράς διαμορφώνονται κατά την παιδική ηλικία. Για παράδειγμα, αν σας υποχρέωναν οι γονείς σας να τρώτε όλο το φαγητό σας, ή χρησιμοποιούσαν κάποιο φαγητό ή γλυκό ως ανταμοιβή ή παρηγοριά, μπορεί να έχετε διαμορφώσει ανθυγιεινές διατροφικές συνήθειες. Έχετε «προγραμματιστεί» να συσχετίζετε την κατανάλωση τροφής με συναισθήματα χαλάρωσης, παρηγοριάς ή ανακούφισης.
Αν επιθυμείτε να αποκτήσετε το ιδανικό σας βάρος χρειάζεται να κάνετε τα εξής:

  • Να επανεξετάσετε τις σκέψεις και τις πεποιθήσεις σας για το φαγητό.
  • Να αλλάξετε τον τρόπο που μιλάτε στον εαυτό σας σχετικά με την εμφάνιση, το σώμα, την αξία, αλλά και την ικανότητά σας να πετύχετε αυτό που θέλετε (δείτε σχετικό βίντεο άσκησης θετικών δηλώσεων στο κανάλι μας στο YouTube«Ψυχολογία για όλους»). Το να είστε επικριτικοί απέναντι στον εαυτό σας επιφέρει το αντίθετο αποτέλεσμα.
  • Να γίνετε πιο συμπονετικοί και υποστηρικτικοί απέναντι στον εαυτό σας στην προσπάθεια να χάσετε βάρος.
  • Να μάθετε αποτελεσματικούς τρόπους διαχείρισης αρνητικών συναισθημάτων, αντί να αποζητάτε παρηγοριά στο φαγητό.

Ο ρόλος του άγχους στην αύξηση βάρους

Ένας σημαντικός λόγος που πολλοί άνθρωποι παίρνουν βάρος είναι το υψηλό άγχος που βιώνουν στην καθημερινότητα. Αφενός μεν, τρώνε περισσότερο προκειμένου να νιώσουν καλύτερα (συνήθως επιλέγοντας ανθυγιεινές τροφές), αφετέρου δε, το άγχος επηρεάζει το μεταβολισμό. Σύμφωνα με έρευνες, ένα άτομο με πολύ άγχος παίρνει περισσότερο βάρος από ότι κάποιος με λιγότερο άγχος, όταν και οι δυο καταναλώνουν τις ίδιες θερμίδες.
Η αιτία είναι ότι η κορτιζόλη, η βασική ορμόνη του άγχους, εκκρίνεται σε μεγάλες ποσότητες όταν βιώνουμε χρόνιο άγχος και επηρεάζει το σώμα μας με τους εξής τρόπους, όσον αφορά την αύξηση βάρους:

  • Επιδρά άμεσα στις αποθήκες του λίπους, αυξάνοντας τη λιπογένεση.
  • Αυξάνει την όρεξη, ειδικά για τροφές υψηλής περιεκτικότητας σε λίπος και ζάχαρη.
  • Μειώνει το αίσθημα κορεσμού και γι’ αυτό είναι δύσκολο κάποιος να σταματήσει να τρώει ενώ έχει ήδη χορτάσει.
  • Αλλάζει το σχήμα του σώματος, μεταφέροντας λίπος στην κοιλιά από άλλα μέρη του. Μάλιστα, αυτό συμβαίνει όχι μόνο στους υπέρβαρους, αλλά και σε άτομα με κανονικό βάρος που βιώνουν χρόνιο στρες. Σύμφωνα με σειρά ερευνών από την Δρ. Μαίρη Ντάλμαν, η αύξηση του κοιλιακού λίπους είναι ένας βιολογικός μηχανισμός για τη μείωση του στρες βραχυπρόθεσμα με καταστροφικά μακροπρόθεσμα αποτελέσματα.

Πως να αποκτήσετε ένα υγιές & καλλίγραμμο σώμα

Με βάση τα παραπάνω, δεν αρκεί μόνο να βελτιώσουμε τις διατροφικές μας συνήθειες και να αρχίσουμε να γυμναζόμαστε συστηματικά. Το σώμα έχει πολλούς μηχανισμούς που θα υπονομεύσουν αυτές τις προσπάθειες.
Μόνο υιοθετώντας την κατάλληλη νοοτροπία και μαθαίνοντας αποτελεσματικούς τρόπους διαχείρισης του άγχους και των συναισθηματικών ζητημάτων που διαιώνιζαν μέχρι τώρα τις βλαβερές σας συνήθειες, θα μπορέσετε να αποκομίσετε όλα τα οφέλη που συνεπάγεται ένα καλλίγραμμο και υγιές σώμα: υψηλότερη ποιότητα ζωής, περισσότερη ενέργεια, αυξημένη αυτοπεποίθηση, καλύτερη φυσική κατάσταση. Αυτοί είναι οι λόγοι που δημιουργήσαμε το Ψυχο-εκπαιδευτικό Πρόγραμμα «Η Ψυχολογία του Ιδανικού Βάρους». Στόχος του προγράμματος είναι να σας βοηθήσει να αποκτήσετε και να διατηρήσετε το ιδανικό σας βάρος, αντιμετωπίζοντας τους ψυχολογικούς παράγοντες που σας εμποδίζουν να το πετύχετε (περισσότερες πληροφορίες σελ. 23).

Άννα Μαρία Κορομπίλια,
Κλινική Ψυχολόγος, Θεραπεύτρια Οικογένειας
Βασιλική Μπουλντούμη,
Ψυχολόγος, Ψυχοθεραπεύτρια

[Δημοσιεύτηκε στον ΠΑΛΜΟ της Γλυφάδας, 29 Φεβρουαρίου 2020]