Με 67% η Γενική Συνέλευση της ΚΕΔΕ τάχθηκε υπέρ του νέου Κώδικα Αυτοδιοίκησης
Με ποσοστό 67,2%, η Έκτακτη Γενική Συνέλευση της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ) ενέκρινε την εισήγηση της Διοίκησης για το σχέδιο του Νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, μετά από εκτενή και ουσιαστική συζήτηση που ανέδειξε τόσο τα θετικά σημεία του Κώδικα όσο και τις διαφορετικές προσεγγίσεις που εκφράστηκαν από τις αυτοδιοικητικές παρατάξεις.
Στη Συνέλευση συμμετείχαν 418 σύνεδροι, Δήμαρχοι και Δημοτικοί Σύμβουλοι από όλη τη χώρα, παρουσία του Υπουργού Εσωτερικών κ. Θεόδωρου Λιβάνιου και των Υφυπουργών κ.κ. Βιβή Χαραλαμπογιάννη και Βασίλη Σπανάκη.
Επί του σχεδίου αυτού τοποθετήθηκαν όλες οι παρατάξεις που συμμετέχουν στο Δ.Σ. της Κ.Ε.Δ.Ε., ενώ στη συνέχεια διενεργήθηκε ψηφοφορία, η οποία αφορούσε την πρόταση της πλειοψηφίας του Διοικητικού Συμβουλίου της ΚΕΔΕ.
Από την ψηφοφορία αποχώρησαν τα μέλη της παράταξης της μείζονος μειοψηφίας (Χ. Δούκας), καταψήφισαν τα μέλη της Λαϊκής Συσπείρωσης και υπερψήφισαν τα μέλη της παράταξης της πλειοψηφίας του Διοικητικού Συμβουλίου της ΚΕΔΕ (Λ. Κυρίζογλου). Η πρόταση της Διοίκησης έλαβε 281 ψήφους επί συνόλου 418 εγγεγραμμένων συνέδρων, δηλαδή ποσοστό 67,2 %. Το αποτέλεσμα αυτό αποδεικνύει την αποφασιστικότητα της πλειοψηφίας των αυτοδιοικητικών να στηρίξουν θεσμικές μεταρρυθμιστικές πρωτοβουλίες, που αναβαθμίζουν το ρόλο της Αυτοδιοίκησης και αντιμετωπίζουν προβλήματα και παθογένειες που ταλαιπωρούν εδώ και χρόνια το θεσμό.
Η θέση της Διοίκησης της ΚΕΔΕ
Ο Πρόεδρος της ΚΕΔΕ Λάζαρος Κυρίζογλου, χαρακτήρισε τον νέο Κώδικα «ένα θετικό και αναγκαίο πρώτο βήμα», υπογραμμίζοντας ωστόσο ότι δεν συνιστά την τελική διοικητική μεταρρύθμιση που έχει ανάγκη η χώρα και η Τοπική Αυτοδιοίκηση. Η κωδικοποίηση της υφιστάμενης νομοθεσίας που προκαλεί σύγχυση, γραφειοκρατία, καθυστερήσεις και επιπλέον κόστος είναι απαραίτητη για το επόμενο στάδιο. Η ΚΕΔΕ είχε ενεργό ρόλο στην πρωτοβουλία του Υπουργείου Εσωτερικών για τη σύνταξη του Νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης συμμετέχοντας για έναν ολόκληρο χρόνο στις Επιτροπές και Υποεπιτροπές σύνταξης του Κώδικα.
Όπως τόνισε, η ΚΕΔΕ στηρίζει διαχρονικά την αποκέντρωση, την ενίσχυση των Δήμων με πόρους, προσωπικό και αρμοδιότητες και τη συμμόρφωση του κράτους με τις συνταγματικές επιταγές για την Αυτοδιοίκηση. Παράλληλα, επανέλαβε ότι η Ένωση θα συνεχίσει τη θεσμική της παρέμβαση, διεκδικώντας ουσιαστικές αλλαγές σε κρίσιμα ζητήματα, όπως οι Κεντρικοί Αυτοτελείς Πόροι, η στελέχωση των Δήμων και η στήριξη των μικρών και νησιωτικών ΟΤΑ.
Διαβούλευση, θετικές διατάξεις και εκκρεμότητες
Κατά τη διάρκεια της Γενικής Συνέλευσης παρουσιάστηκαν οι παρατηρήσεις και προτάσεις της ΚΕΔΕ επί του σχεδίου Κώδικα, πολλές από τις οποίες έγιναν δεκτές από το Υπουργείο Εσωτερικών. Ιδιαίτερη αναφορά έγινε:
- στην ενίσχυση της δημοκρατικής συμμετοχής,
- στη σαφέστερη θεσμική σχέση Δήμων και Περιφερειών,
- στην κατηγοριοποίηση των Δήμων βάσει των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών τους,
- στη συμμετοχή των νέων και
- στη ρητή θεμελίωση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης ως έκφρασης λαϊκής κυριαρχίας, σε εναρμόνιση με το Σύνταγμα και τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτοδιοίκησης
Ο Δήμαρχος Βάρης Βούλας Βουλιαγμένης και Α’ αντιπρόεδρος της ΚΕΔΕ Γρηγόρης Κωνσταντέλλος σημείωσε ότι «ο νέος Κώδικας μπορεί να αποτελέσει ένα ουσιαστικό βήμα εκσυγχρονισμού μόνο εφόσον ενισχύει στην πράξη την αυτοτέλεια των δήμων, αποσαφηνίζει ξεκάθαρα τις αρμοδιότητες και προβλέπει τη θεσμοθέτηση των πόρων που ορίζονται ήδη από τον ν. 3852/2010. Χωρίς ουσιαστική οικονομική θωράκιση και χωρίς εμπιστοσύνη στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, καμία μεταρρύθμιση δεν μπορεί να εφαρμοστεί αποτελεσματικά» και συμπλήρωσε: «Η Τοπική Αυτοδιοίκηση δεν έχει ανάγκη από έναν ακόμη συγκεντρωτικό νόμο. Έχει ανάγκη από σύγχρονα εργαλεία, ευελιξία και τη δυνατότητα να δίνει άμεσες και ουσιαστικές λύσεις στην καθημερινότητα του πολίτη. Σε αυτή τη λογική παρεμβαίνουμε, διεκδικούμε και αξιολογούμε κάθε πρόταση, με θεσμική ευθύνη και καθαρή πολιτική θέση».
Χ. Δούκας: «Ο Κώδικας είναι τακτοποίηση, όχι μεταρρύθμιση»
Κατά τη διάρκεια της συζήτησης, ο Δήμαρχος Αθηναίων και επικεφαλής της μείζονος μειοψηφίας στην ΚΕΔΕ Χάρης Δούκας, αναγνώρισε ότι η κωδικοποίηση της διάσπαρτης αυτοδιοικητικής νομοθεσίας αποτελεί θετικό βήμα, επισημαίνοντας ότι «έχει γίνει σημαντική δουλειά από τις Επιτροπές της ΚΕΔΕ» και ότι αρκετές από τις προτάσεις που έχουν διατυπωθεί κινούνται στη σωστή κατεύθυνση.
Ωστόσο, εξέφρασε έντονες επιφυλάξεις, τονίζοντας ότι ο νέος Κώδικας δεν αντιμετωπίζει το βασικό υπαρξιακό ζήτημα της Αυτοδιοίκησης, που είναι η χρηματοδότηση των Δήμων. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε: «Βγήκαμε στους δρόμους και κλείσαμε τους Δήμους για την υποχρηματοδότηση. Ο Κώδικας δεν λέει τίποτα για τους ΚΑΠ. Μας ζητείται να συζητήσουμε χωρίς να ξέρουμε τι σχεδιάζεται για το βασικό μας διεκδικητικό ζήτημα».
Ο κ. Δούκας εξέφρασε την ανησυχία για ρυθμίσεις που –κατά την άποψή του– μπορεί να οδηγήσουν σε αδιαφανείς διαδικασίες και αποξένωση της Αυτοδιοίκησης από την κοινωνία.
Κ. Πελετίδης: «Ο Κώδικας είναι συγκέντρωση της υφιστάμενης νομοθεσίας»
Από την πλευρά του, ο Δήμαρχος Πατρέων Κώστας Πελετίδης τοποθετήθηκε συνολικά απέναντι στη φιλοσοφία του νέου Κώδικα, υποστηρίζοντας ότι πρόκειται κυρίως για συγκέντρωση της υφιστάμενης νομοθεσίας, χωρίς ουσιαστική αλλαγή κατεύθυνσης.
Όπως ανέφερε: «Ο νέος Κώδικας κινείται στην κατεύθυνση θωράκισης και λειτουργίας του αστικού κράτους. Δεν είμαστε Αυτοδιοίκηση, αλλά τοπική διοίκηση. Δεν παίρνουμε αυτά που δικαιούμαστε και καλούμαστε να επιβάλουμε νέα τέλη και αυξημένη εισπραξιμότητα».
Θοδωρής Λιβάνιος: «Τον Ιανουάριο του 2026 θα τεθεί σε δημόσια διαβούλευση ο Νέος Κώδικας της Αυτοδιοίκησης»
Στη Γενική Συνέλευση παρενέβη και ο Υπουργός Εσωτερικών Θεόδωρος Λιβάνιος, ο οποίος αναγνώρισε ότι η Τοπική Αυτοδιοίκηση λειτούργησε επί δεκαετίες με διάσπαρτη νομοθεσία, ασάφεια διαδικασιών και έντονο κατακερματισμό, γεγονός που οδήγησε σε θεσμική κόπωση και γραφειοκρατικές δυσλειτουργίες.
Όπως τόνισε, ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης έρχεται να βάλει τάξη στο οικοσύστημα της Αυτοδιοίκησης, μέσα από μια ενιαία και συστηματική προσέγγιση, χωρίς να επιχειρεί να ρυθμίσει τις κάθετες αρμοδιότητες, οι οποίες θα αποτελέσουν αντικείμενο ξεχωριστών νομοθετικών παρεμβάσεων.
Ο Υπουργός επεσήμανε ότι ο Κώδικας δομείται σε πέντε συν ένα θεματικά “Βιβλία”, με στόχο την καταγραφή και απλοποίηση διαδικασιών, τη ρύθμιση κρίσιμων λειτουργικών ζητημάτων και την αντιμετώπιση προβλημάτων που απασχολούν το σύνολο των Δήμων, σε μια ουδέτερη πολιτικά χρονική περίοδο. Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην καταγραφή των αρμοδιοτήτων με βάση το τρίπτυχο πόροι – προσωπικό – υποδομές, καθώς και στην απλοποίηση και ενοποίηση των διαγωνιστικών διαδικασιών, με προσανατολισμό τη διευκόλυνση των πολιτών και τη βελτίωση της καθημερινής λειτουργίας των Δήμων.
Παράλληλα, ο κ. Λιβάνιος αναφέρθηκε στην οικονομική στήριξη των Δήμων, επισημαίνοντας ότι για το 2025 δόθηκε επιπλέον χρηματοδότηση ύψους 446 εκατ. ευρώ, καθώς και η κάλυψη του τέλους ταφής με ποσό 105 εκατ. ευρώ, στο πλαίσιο της προσπάθειας ενίσχυσης της οικονομικής τους ανθεκτικότητας.
Ο ρόλος της διαβούλευσης και τα επόμενα βήματα
Κατά τη διάρκεια της Συνέλευσης, ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη σημασία της ευρείας διαβούλευσης και της ενεργού συμμετοχής των Δήμων στη διαμόρφωση του τελικού κειμένου του Κώδικα. Στο πλαίσιο αυτό, υπογραμμίστηκε η συνέχιση της λειτουργίας της Ηλεκτρονικής Πλατφόρμας Διαβουλεύσεων της ΚΕΔΕ, μέσω της οποίας οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να καταθέτουν προτάσεις και παρατηρήσεις για το επόμενο διάστημα.
Παρά τις διαφορετικές προσεγγίσεις, κοινός τόπος των τοποθετήσεων υπήρξε η ανάγκη για ισχυρότερη, λειτουργικότερη και οικονομικά βιώσιμη Τοπική Αυτοδιοίκηση, με ξεκάθαρο θεσμικό ρόλο και ουσιαστική σύνδεση με τις ανάγκες της κοινωνίας.
Το αποτέλεσμα της ψηφοφορίας έδειξε ότι με ενότητα, υπευθυνότητα, αποφασιστικότητα η ΚΕΔΕ μπορεί να διεκδικήσει από το Κεντρικό Κράτος και την Κυβέρνηση τον σεβασμό της συνταγματικά κατοχυρωμένης θεσμικής και οικονομικής αυτοτέλειας των Δήμων.
Περί εκλογών ο λόγος
Σημαντικό κομμάτι της μεταρρύθμισης αποτελούν οι διατάξεις για τις δημοτικές εκλογές. Η θητεία των τοπικών διοικήσεων παραμένει 5ετής, αλλά σύμφωνα με την κυβερνητική πρόταση, αλλάζει ο χρόνος διενέργειας των αυτοδιοικητικών εκλογών. Αντί για Οκτώβριο, ο Κώδικας αναφέρει ότι οι κάλπες θα στήνονται την τελευταία Κυριακή του Νοεμβρίου του πέμπτου έτους κάθε δημοτικής και περιφερειακής περιόδου. Οι νέες διοικήσεις αναλαμβάνουν την 1η Ιανουαρίου του επόμενου έτους. Ομόθυμο αίτημα της αυτοδιοίκησης είναι επίσης κάθε νέα διοίκηση να αναλαμβάνει αμέσως τα καθήκοντά της και να εξαλειφθεί η παραλυτική περίοδος αναμονής μέχρι το γύρισμα του έτους.
Σημαντική καινοτομία είναι η πρόβλεψη δημιουργίας ειδικού εκλογικού καταλόγου για τους πολίτες – τουλάχιστον 30 πολίτες σε κάθε Δήμο – που επιθυμούν να ασκήσουν το εκλογικό τους δικαίωμα με ηλεκτρονική ψήφο.
Μια αλλαγή που αγγίζει τους ενιαίους Δήμους όπως τον Δήμο Ελληνικού – Αργυρούπολης και τον Δήμο Βάρης Βούλας Βουλιαγμένης είναι ότι στο εξής ο Δήμος «θεωρείται ενιαία εκλογική περιφέρεια για την εκλογή δημοτικών συμβούλων». Από το 2011 και την ενοποίηση που έφερε ο «Καλλικράτης», κάθε ένας από τους 2 ή 3 πρώην δήμους συνιστούσε μία εκλογική περιφέρεια που εξέλεγε συγκεκριμένο αριθμό συμβούλων από χωριστά ψηφοδέλτια. Αυτό πλέον καταργείται και όλοι οι υποψήφιοι θα τίθενται σε ενιαίο ψηφοδέλτιο.
Κάθε Δήμος άνω των 2.000 κατοίκων μπορεί να αποκτήσει Συμβούλιο Νέων. Πρόκειται για ένα καθαρά συμβουλευτικό όργανο το οποίο προβλέπεται να εκλέγεται δύο φορές εντός μίας πενταετούς αυτοδιοικητικής περιόδου και να έχει θητεία 30 μηνών. Για το συμβούλιο αυτό θα ψηφίζουν μόνο όσοι δημότες δεν έχουν υπερβεί το 28ο έτος της ηλικίας τους κατά το έτος διεξαγωγής των εκλογών και δικαίωμα εκλέγεσθαι στο νέο όργανο θα έχουν οι νέοι ηλικίας 18-28 ετών. Δεν μπορούν να είναι μέλη του Συμβουλίου Νέων όσοι έχουν εκλεγεί σε άλλο τοπικό όργανο. Το συμβούλιο νέων έχει ως αρμοδιότητα «τον εντοπισμό, την ανάδειξη και την παρακολούθηση των αναγκών και των προβλημάτων της νεολαίας σε τοπικό επίπεδο και την παροχή γνώμης» προς τη δημοτική αρχή.
Το νέο αυτοδιοικητικό θεσμικό πλαίσιο διατηρεί τη λειτουργία των Συμβουλίων Δημοτικής Κοινότητας. Η εκλογή των τοπικών συμβούλων γίνεται με σταυροδοσία των υποψηφίων κάθε συνδυασμού στο ίδιο ψηφοδέλτιο με τους υποψηφίους δημοτικούς συμβούλους. Μια αξιοσημείωτη αλλαγή στη λειτουργία της διοίκησης είναι η «αραίωση» των ειδικών συνεδριάσεων λογοδοσίας της δημοτικής αρχής. Πλέον η διαδικασία αυτή θα συγκαλείται κάθε 4 μήνες.
Σημαντική καινοτομία στα δημοτικά πράγματα είναι η δυνατότητα των συνδυασμών να προτείνουν υποψηφίους που θα εκλεγούν χωρίς σταυρό προτίμησης, στο πνεύμα των βουλευτών επικρατείας. Οι σύμβουλοι αυτοί καταλαμβάνουν πρώτοι τις έδρες στην κατανομή, ενώ εκλέγονται μόνο από τον επιτυχόντα συνδυασμό. Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι διατηρείται το πλαφόν του 3% για την είσοδο ενός συνδυασμού στο Δημοτικό Συμβούλιο.
Προτάσσεται η εναλλακτική ψήφος από την πρώτη Κυριακή με στόχο αφενός το κόστος της εκλογικής διαδικασίας να περιοριστεί, αφετέρου το φαινόμενο της χαμηλής συμμετοχής των πολιτών που παρατηρείται διαχρονικά κατά τις επαναληπτικές ψηφοφορίες να μην ανησυχήσει τους υποψηφίους.. Έτσι, κάτω από τα ονόματα των υποψηφίων συμβούλων προβλέπεται να υπάρχει ένα νέο ειδικό πεδίο, όπου οι εκλογείς θα μπορούν να σταυρώσουν επιπλέον έναν από τους υπόλοιπους υποψηφίους δημάρχους, ως εναλλακτική.
Το σύστημα που προτείνει η κυβέρνηση προβλέπει την εκλογή Δημάρχου από τον πρώτο γύρο αν ο πρώτος σε ψήφους συνδυασμός ξεπεράσει έστω και κατά μία ψήφο το 42% των έγκυρων ψηφοδελτίων. Σε αυτή την περίπτωση λαμβάνει ενισχυμένη πλειοψηφία των 3/5 των εδρών στο Δημοτικό Συμβούλιο. Αν όμως κανείς δεν κόψει το νήμα αυτό, τότε «διεξάγεται από το αρμόδιο δικαστήριο δεύτερο στάδιο προσμέτρησης» μεταξύ των δύο πρώτων σε ψήφους συνδυασμών. Σε αυτό το στάδιο, οι δύο συνδυασμοί λαμβάνουν επίσης τις εναλλακτικές ψήφους που τους αντιστοιχούν, από τα ψηφοδέλτια των υπόλοιπων συνδυασμών οι οποίοι έμειναν εκτός του δεύτερου σταδίου. Επιτυχών συνδυασμός τότε ανακηρύσσεται εκείνος που θα έχει τότε την πλειοψηφία.
Αρκετά τολμηρό για τα δημοτικά ειωθότα είναι τέλος το άρθρο του νέου κώδικα που προβλέπει ότι δημοτικοί σύμβουλοι που διαγράφηκαν ή ανεξαρτητοποιήθηκαν μπορούν να συγκροτήσουν νέα παράταξη μειοψηφίας, εφόσον τα μέλη της υπερβαίνουν το 1/5 του συνολικού αριθμού μελών του συμβουλίου.
